Đầu tháng 8/2025, tại xóm Tỉn Keo, xã Phú Đình, tỉnh Thái Nguyên, cán bộ Ban Quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Thái Nguyên khi đào hố trồng cây tại khu vực Đồi Pụ Đồn – Nà Lọm (xưa kia thuộc thôn Nà Lọm, xã Lục Giã, tổng Thanh Hồng, châu Định Hóa, phủ Tòng Hóa, tỉnh Thái Nguyên) đã đào được một số bát chân cao 2 chiếc, 12 bát chiết yêu, 10 đĩa cổ.
Tại vị trí phát hiện là chân đồi Nà Lọm, phía trước nhìn ra đường cái quan từ Định Hóa đi Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) 7 km, cách trung tâm Định Hóa 25 km, cách trung tâm tỉnh Thái Nguyên 70km thuộc khu vực chân Núi Hồng giáp ranh của tỉnh Thái Nguyên – Tuyên Quang. Theo sử cũ, vùng đất châu Định (tức Định Hóa) xã Lục Giã xưa (nay là xã Phú Đình) là vùng quân Nhà Mạc đã từng cát cứ, chiếm đóng khoảng giai đoạn 1593 – 1621 dưới thời Mạc Kính Cung – Mạc Kính Khoan (thế kỷ XVI). Hiện tại, vùng Định Hóa chưa phát hiện di tích thời nhà Mạc nhưng tại địa bàn trung tâm tỉnh Thái Nguyên và Đồng Hỷ qua kiểm kê di tích của Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên, Ban Quản lý di tích tỉnh Thái Nguyên (trước đây đã phát hiện một số di tích thời Nhà Mạc (Thế kỷ XVI).
2 hiện vật bát chân cao có kích thược cao 20cm, miệng tròn 40cm, miệng loe có trang trí vòng tròn phía dưới có vẽ lam hoa cúc dây, dưới lại vẽ 3 lớp vòng tròn, phần chôn bát vẽ hoa văn hình lá đề. Đáy bát thắt tròn đường kính khoảng 10cm.
Bát chân cao niên đại thời Lê - Mạc phát hiện (8/2025) tại Định Hóa, Thái Nguyên
12 bát chiết yêu miệng loe, thắt đáy tráng men rạn màu trắng ngà, phần nhiều các bát không trang trí hoa văn, trong đó có 6 bát còn nguyên vẹn, 6 bát đã bị sưt, mẻ, vỡ
12 bát chiết yêu cổ phát hiện tại Định Hóa, Thái Nguyên
Sau khi phát hiện hiện vật, Ban Quản lý Khu di tích tỉnh Thái Nguyên thực hiện quy trình bảo quản gồm: lập Phiếu phát hiện hiện vật để ghi nhận thông tin, làm vệ sinh sạch sẽ và bảo quản cẩn thận để tránh tác động mạnh gây vỡ, kiểm đếm số lượng và tình trạng của hiện vật, sau đó vận chuyển hiện vật về Ban Quản lý để bảo quản.
10 đĩa cổ phát hiện tại Thái Nguyên
Qua nghiên cứu bước đầu, dựa vào phong cách nghệ thuật, chất liệu gốm và các tư liệu lịch sử, dấu vết di tích có thể cho biết các hiện vật có niên đại thời Lê - Mạc (thế kỷ XVI).