Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên vừa giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách Tuyển tập văn bia ở Thái Nguyên, tập 2. Cuốn sách do Nhà xuất bản Dân trí ấn hành năm 2025, với số lượng in 500 cuốn, khổ 14,5 x 20 cm, bìa cứng, gồm khoảng 400 trang. Với hình thức trình bày khoa học, nhỏ gọn, cuốn sách thuận tiện cho việc tra cứu, nghiên cứu và sử dụng.

Bìa cuốn sách Tuyển tập Văn bia ở Thái Nguyên (tập 2)

Tuyển tập văn bia ở Thái Nguyên, tập 2 lựa chọn và giới thiệu 40 bài văn bia tiêu biểu hiện còn lưu giữ tại các di tích trên địa bàn tỉnh. Đây là những bài văn bia có giá trị về lịch sử, văn hóa và văn học, được sáng tác bởi các bậc danh sĩ, danh nho nổi tiếng qua nhiều thời kỳ. Nội dung các văn bia phản ánh sinh động đời sống xã hội, tín ngưỡng và truyền thống văn hóa của nhân dân địa phương.

Các văn bia được tuyển chọn trong sách tập trung vào một số chủ đề tiêu biểu như: ca ngợi danh lam thắng cảnh, ghi nhận công đức tôn tạo di tích, phong tục bầu Hậu Phật, bầu Hậu Thần. Trong đó, nhiều văn bia ca ngợi vẻ đẹp của những danh thắng nổi tiếng của Thái Nguyên, đồng thời ghi lại công lao đóng góp của nhiều tầng lớp trong xã hội – từ quan lại, chức sắc, nho sĩ có học vị đến đông đảo nhân dân – trong việc công đức xây dựng, tu bổ và tôn tạo các di tích như đình, đền, chùa, phủ ở các địa phương.

Hiện trạng Bia cổ tại Đền Xương Rồng

Đáng chú ý, qua nội dung của nhiều văn bia có thể thấy vai trò nổi bật của phụ nữ trong các hoạt động công đức tôn tạo di tích. Một số Cây hương đá có niên đại thời nhà Lê, mang niên hiệu Chính Hòa và Vĩnh Thịnh (thế kỷ XVIII), ghi nhận việc đứng ra hưng công tu bổ di tích chủ yếu do phụ nữ đảm nhận. Điều này góp phần phản ánh vai trò và vị trí quan trọng của phụ nữ trong đời sống văn hóa – tín ngưỡng của cộng đồng xưa.

Đền Xương Rồng, phường Phan Đình Phùng, còn lưu giữ Bia cổ ghi công đức và cảnh đẹp của đền năm 1943.

Bên cạnh đó, phong tục bầu Hậu Phật, Hậu Thần cũng là một trong những nội dung nổi bật được đề cập nhiều trong hệ thống văn bia của tỉnh Thái Nguyên. Loại hình văn bia này xuất hiện khá phổ biến tại các chùa, đình, chủ yếu có niên đại vào cuối thời Lê và thời Nguyễn, phản ánh nét đặc trưng trong sinh hoạt tín ngưỡng và phong tục của người dân địa phương.

Di tích Chùa Quan Tràng có Văn bia trước chùa niên đại Lê Bảo Thái (1722)

Việc xuất bản cuốn sách Tuyển tập văn bia ở Thái Nguyên, tập 2 đã bổ sung thêm nguồn tư liệu quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu khoa học trên nhiều lĩnh vực như địa lý, lịch sử, văn hóa, văn học, ngôn ngữ, kinh tế, tôn giáo, tín ngưỡng và phong tục tập quán. Đồng thời, cuốn sách cũng góp phần làm rõ hơn giá trị của hệ thống di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Không chỉ có ý nghĩa về mặt nghiên cứu, cuốn sách còn là tài liệu quý góp phần tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử – văn hóa của quê hương tới đông đảo bạn đọc. Qua đó, khích lệ nhân dân các địa phương phát huy tinh thần tự tôn dân tộc, nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.