Thái Nguyên là tỉnh trung tâm vùng trung du miền núi Đông Bắc, có diện tích tự nhiên 3541km2, dân số trên 1,2 triệu người cùng 09 dân tộc anh em; có 09 đơn vị hành chính với hệ thống hạ tầng cơ sở phát triển khá toàn diện thuận lợi cho phát triển kinh tế-xã hội.Trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1947-1954), Thái Nguyên là An toàn khu,Thủ đô kháng chiến của cả nước, được Bác Hồ, Trung ương Đảng đặt đại bản doanh lãnh đạo kháng chiến làm lên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lững lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, có bề dầy lịch sử, văn hoá; là cái nôi của loài người với những chứng tích tại Khu khảo cổ học Thần  Sa (Võ Nhai); là vùng đất địa linh nhân kiệt các danh nhân lịch sử: Lý Nam Đế, Dương Tự Minh, Lưu Nhân Chú…Thái Nguyên cũng tự hào là quê hương của vùng đất “Đệ nhất danh Trà” nổi tiếng.

Nhắc đến chè Việt người ta nghĩ ngay đến chè Thái Nguyên với vị thơm ngon, đặc trưng riêng biệt. Trên địa bàn tỉnh, chè được trồng ở khắp các huyện, thành,thị.Cây chè gắn bó mật thiết với cuộc sống của người dân Thái Nguyên, ngoài việc đem lại giá trị kinh tế to lớn cây chè còn mang những nét văn hóa truyền thống và tiềm năng phát triển du lịch cho người dân địa phương.Nhiều vùng chè đặc sản như Tân Cương,Trại Cài, Tức Tranh, La Bằng với các sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc gia và quốc tế tiếp tục khẳng định thương hiệu “Đệ nhất danh Trà”.

 Với người dân Thái Nguyên, sản phẩm chè hiện diện trong mọi sự kiện quan trọng của mỗi gia đình,làng xóm cho đến nơi làm việc; từ việc hiếu hỉ cho đến ngày hội làng, hội đình, lễ tết; chè được sử dụng như một phương tiện giao tiếp thay lời cảm ơn, tri ân đến bạn bè, người thân, đối tác…Uống trà đã trở thành một thói quen, một nhu cầu tất yếu trong cuộc sống hàng ngày.Trà Thái Nguyên không chỉ là thức uống bổ dưỡng cho sức khỏe mà còn mang đậm nét văn hóa giao tiếp của người Việt.Mỗi câu chuyện, mỗi chén trà Thái Nguyên ấm nóng giúp con người xích lại gần nhau, góp phần thúc đẩy và xây dựng môi trường văn hóa giao tiếp tốt đẹp trong đời sống xã hội. Uống trà là một thú vui tao nhã, pha trà là cả một nghệ thuật, còn mời trà cũng là một nét văn hóa thể hiện sự ân cần, trân trọng của người mời với khách. Người Thái Nguyên xưa và nay rất chú ý đến nghệ thuật thưởng thức trà với nhiều loại trà cụ cần thiết, để người uống cảm nhận và thể nghiệm về trà giống như các thiền sư, đây cũng là một nét văn hóa rất riêng trong cách thưởng thức trà của người Thái Nguyên. Dùng thìa gỗ hoặc tre lấy trà cho vào ấm được gọi là “Ngọc diệp hồi cung”. Ðể có được chén trà ngon thì bình trà và tách uống trà phải được làm ấm lên bằng nước sôi để nước trong bình pha trà có độ nóng cao nhất. Trà khô bỏ vào bình  bằng loại đất nung nhỏ. Trà cụ dùng để xúc trà, lấy bã trà có thể bằng bằng tre khô hoặc gỗ thơm. Khi châm nước lần một gọi là “Cao sơn trường thuỷ”, bằng cách dùng nước sôi rót từ trên cao xuống nhằm làm tan bụi bẩn trong trà, châm một ít nước sôi vào bình trà  để trà kịp thấm rồi chắt ra. Lần đổ nước thứ hai vào ấm gọi là “Hạ sơn nhập thuỷ” bằng cách đổ nước cao tràn miệng bình để khi đậy nắp lại  bọt bẩn  trong trà trào ra hết, rồi dội nước sôi lên nắp nhằm giữ nhiệt độ cao nhất cho ấm trà. Nước thứ hai chính là nước trà ngon nhất. Khi dùng trà, phải rót sao cho các chén trà đều có nồng độ như nhau bằng cách kê khít các miệng chén lại và đưa vòi ấm quay vòng đều các chén.. Khi dâng trà  ngón giữa phải đỡ lấy đáy chén, ngón trỏ và ngón cái đỡ miệng chén gọi là “Tam long giá ngọc”, người dâng trà và người nhận trà đều phải cung kính cúi đầu. Trước khi uống đưa chén sang tay trái, mắt nhìn theo, sau đó đưa sang phải. Cầm chén uống trà phải quay lòng bàn tay vào trong, dâng chén lên sát mũi để thưởng thức hương trà trước, sau đó tay che miệng uống một hớp nhỏ. Người uống cũng phải chậm rãi mím miệng nuốt khẽ cho hương trà thoát ra đằng mũi và đồng thời đọng trong cổ họng, nuốt nước bọt tiếp lần một, lần hai, lần ba để cảm nhận. Đó là những nét độc đáo trong nghệ thuật thưởng trà của người Thái Nguyên, nét văn hóa đặc trưng ấy đã làm nên một bản sắc bản sắc văn hóa rất riêng và khác biệt cho con người nơi đây. Ở Việt Nam cũng như Thái Nguyên, mặc dù trà chưa được nâng thành đạo, nhưng trà chính là cuộc sống, cầu nối để con người hòa đồng với thiên nhiên, là khởi nguồn của những sáng tạo trong lao động và sản xuất, xóa đói giảm nghèo.Văn hóa trà Thái Nguyên chính là cái bình dị, chất phác, cốt ở chất trà và tình người trong giao tiếp, yêu thương.

Nhằm phát huy lợi  thế của các vùng chè đặc sản có tiềm năng phát triển du lịch, như: Tân Cương (thành phố Thái Nguyên), La Bằng (Đại Từ), Trại Cài (Đồng Hỷ), Điềm Mặc (Định Hóa), Tức Tranh,Vô Tranh, Phú Đô (Phú Lương), sau thành công của Festival Trà Quốc tế lần thứ nhất - Thái Nguyên,Việt Nam năm 2011, để tạo điều kiện phát triển du lịch làng chè, UBND tỉnh đã quan tâm, chỉ đạo các địa phương:  Chỉnh trang, chăm sóc vườn chè theo tiêu chuẩn sản xuất chè an toàn; cải tạo, nâng cấp các tuyến đường dẫn vào vùng chè, tổ chức các lớp tập huấn du lịch cộng đồng, các làn điệu hát then, sli, lượn; đẩy mạnh tuyên truyền về ý nghĩa, nguồn lợi du lịch làng nghề đem lại. Những hoạt động trên được người dân các vùng chè nhiệt tình hưởng ứng bằng việc tích cực tham gia các lớp hướng dẫn trồng, sản xuất chè an toàn để có những sản phẩm chất lượng cao. Xây dựng Dự án làng du lịch cộng đồng tại vùng chè đặc sản Tân Cương. Mô hình được triển khai từ cuối năm 2012 tại 4 xã thuộc Vùng chè đặc sản Tân Cương, trọng tâm là các xóm: Hồng Thái 2, xã Tân Cương; Khuôn 1và Khuôn 2, xã Phúc Trìu và xóm Gò Móc, xã Quyết Thắng. Tham gia vào dự án, các hộ dân được tập huấn về kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng marketing du lịch, kỹ năng áp dụng dịch vụ lưu trú tại gia như: Cách đón tiếp khách, cách sắp xếp chỗ ở, lên thực đơn, sơ chế bữa ăn. Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tổ chức khảo sát, xây dựng các tour du lịch sinh thái, du lịch về nguồn gắn với các điểm đến là vùng chè đặc sản của tỉnh như: Bảo tàng Văn hoá các dân tộc Việt Nam - Không gian Văn hoá Trà Tân Cương (thăm làng chè Tân Cương) - hồ Núi Cốc (đi du thuyền trên hồ Núi Cốc). Bảo tàng Văn hoá các dân tộc Việt Nam - Không gian Văn hoá Trà La Bằng (thăm làng chè La Bằng) - hồ Núi Cốc (đi du thuyền trên Hồ Núi Cốc) - Không gian Văn hoá Trà Tân Cương (thăm làng chè Tân Cương). Bảo tàng Văn hoá các Dân tộc Việt Nam - Di tích đền Đuổm - Làng Văn hoá du lịch Bản Quyên (thăm mô hình chè Song Thái) - Các điểm di tích thuộc ATK Định Hoá (Nhà trưng bày ATK, di tích nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở đồi Tỉn Keo; Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh; Di tích Khuôn Tát...)..

Để  lưu giữ và tôn vinh những giá trị văn hóa chè, năm 2011, Không gian văn hóa Trà được xây dựng trên diện tích gần 27.000 m2 tại xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên. Không gian Văn hoá Trà là công trình văn hóa, có kiến trúc độc đáo với một không gian mở.Nhà trưng bày là hạng mục chính của Không gian văn hóa Trà. Công trình được thiết kế với công năng hội tụ ba không gian kiến trúc chính: Không gian đón tiếp; không gian trưng bày hiện vật và không gian giới thiệu văn hóa chè và sản phẩm trà. Nhà trưng bày đóng vai trò như một bảo tàng thu nhỏ khắc hoạ câu chuyện trọn vẹn về dòng đời của chè tại Thái Nguyên.Cây chè là nhân vật chính như một nhân chứng về lịch sử, nét văn hoá mang đậm yếu tố truyền thống của của người dân vùng chè từ việc trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến.Hiện nay,tại đây đang lưu giữ và trưng bày nhiều nhóm các tài liệu và hiện vật nhằm giới thiệu lịch sử và sự phát triển của chè, nét văn hóa chè độc đáo.Trong số đó có nhiều nhóm tài liệu, hiện vật quý như: Nhóm tài liệu và hiện vật về trồng, chăm sóc, chế biến chè; nhóm hiện vật ấm trà cổ...Thông qua những tài liệu, hiện vật và nội dung trưng bày, du khách sẽ cảm nhận được sự độc đáo của điều kiện tự nhiên cho cây chè phát triển, thấy được những giá trị lịch sử, văn hóa của chè và đồng thời cũng cảm nhận được sự vất vả,chịu thương chịu khó của người dân vùng chè...Đặc biệt nơi đây có bộ ấm trà dán gốm sứ đã được công nhận  kỷ lục Việt Nam.Từ khi đi vào hoạt động đến nay, mỗi năm Không gian văn hóa Trà đón hàng ngàn lượt khách đến thăm quan, tìm hiểu về chè và văn hóa chè.

 Theo định kỳ, Festival Trà Thái Nguyên lần thứ ba năm 2015 tiếp tục mở ra nhiều cơ hội mới cho người làm chè thúc đẩy sản xuất, doang nghiệp sản xuất chè tăng cường ký kết hợp tác kinh doanh, hình ảnh chè Thái Nguyên tiếp tục được lan toả sâu rộng mang lại hiệu quả kinh tế, thu hút khách tham quan, du lịch.Để phát huy những giá trị văn hóa và du lịch của chè Thái Nguyên trong việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, trong thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh: Triển khai  thực hiện có hiệu quả “Đề án bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của Trà Thái Nguyên” với 05 dự án thành phần: Dự án Sưu tầm, phục hồi và tổ chức các hoạt động sinh hoạt văn hoá cộng đồng gắn kết với cây chè; Dự án Bảo tồn, tôn tạo, phát huy các giá trị văn hoá vật thể gắn kết phát triển kinh tế và bảo tồn, phát triển văn hoá vật thể, phi vật thể của Trà Thái Nguyên; Dự án Đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực, phát huy hiệu quả các giá trị văn hoá vật thể, phi vật thể của Trà Thái Nguyên;Dự án nghiên cứu, truyền thông tác dụng của cây chè  đối với đời sống và sức khoẻ con người với sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Thái Nguyên; Dự án tổ chức Festival Trà Thái Nguyên (được tổ chức định kỳ 02 năm /lần); chỉ đạo các ngành, địa phương, trong đó tập trung vào việc bảo tồn và phát triển các vùng chè truyền thống gắn với phương thức cổ truyền; hình thành các tour, tuyến du lịch nội tỉnh và liên tỉnh đến với Festival Trà; các tour, tuyến, điểm du lịch gắn với làng nghề chè. Đa dạng hóa các hình thức quảng bá, giới thiệu tiềm năng vùng chè Thái Nguyên tới đông đảo nhân dân trong và ngoài nước thông qua các hình thức như: Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; tham gia các hội chợ, triển lãm,trưng bày, giới thiệu tiềm năng du lịch, văn hóa của chè Thái Nguyên; tổ chức tập huấn các lớp nghiệp vụ du lịch cộng đồng cho người trồng chè, các làng nghề chè để hình thành đội ngũ du lịch tại chỗ và huy động cộng đồng dân cư tại các làng nghề chè tham gia vào hoạt động du lịch.  

* Trình diễn nghệ thuật pha trà:

Thi hái chè tại Liên hoan Trà Quốc tế, Thái Nguyên - VN 2011

 * Đêm hội thưởng trà tại Festival Trà TN - VN lần thứ hai: